Πιστοποιητικό ανάλυσης (COA): Πώς το διαβάζετε σωστά
Ένα συμπλήρωμα γράφει στη συσκευασία «εργαστηριακά ελεγμένο», μια σκόνη πρωτεΐνης υπόσχεται «καθαρότητα 99%» και ένα ηλεκτρονικό κατάστημα ανεβάζει μια φωτογραφία με πίνακες και υπογραφές. Το έγγραφο που βρίσκεται πίσω από τέτοιους ισχυρισμούς λέγεται πιστοποιητικό ανάλυσης, στα αγγλικά Certificate of Analysis ή COA. Αν μάθετε να το διαβάζετε, μπορείτε να ξεχωρίσετε πολύ πιο εύκολα έναν σοβαρό προμηθευτή από μια όμορφη διαφήμιση.
Τι είναι το πιστοποιητικό ανάλυσης
Το πιστοποιητικό ανάλυσης είναι ένα έγγραφο που συνοδεύει μια συγκεκριμένη παρτίδα προϊόντος. Καταγράφει ποιοι έλεγχοι έγιναν, με ποια μέθοδο, ποιο ήταν το αποδεκτό όριο και ποιο το πραγματικό αποτέλεσμα. Δεν αφορά το προϊόν γενικά, αλλά τη συγκεκριμένη ποσότητα που παρήχθη μαζί, την ίδια μέρα και με τις ίδιες πρώτες ύλες.
Αυτή η λεπτομέρεια έχει σημασία. Ένα πιστοποιητικό από παρτίδα του 2023 δεν λέει τίποτα για το κουτί που θα παραλάβετε σήμερα. Γι’ αυτό ο αριθμός παρτίδας είναι το πρώτο στοιχείο που αξίζει να αναζητήσετε.
Τα στοιχεία που πρέπει να υπάρχουν
Ένα αξιόπιστο πιστοποιητικό έχει συνήθως τα εξής:
- Όνομα προϊόντος και αριθμό παρτίδας (lot ή batch). Ο αριθμός πρέπει να ταιριάζει με αυτόν που είναι τυπωμένος στη συσκευασία.
- Ημερομηνία ανάλυσης και, συχνά, ημερομηνία παραγωγής ή λήξης.
- Το εργαστήριο που έκανε τον έλεγχο, με όνομα και στοιχεία επικοινωνίας. Αν πρόκειται για ανεξάρτητο εργαστήριο, η αξιοπιστία αυξάνεται.
- Τη μέθοδο κάθε ελέγχου, για παράδειγμα HPLC για την καθαρότητα ή φασματομετρία μάζας για την ταυτότητα.
- Προδιαγραφή και αποτέλεσμα δίπλα δίπλα, π.χ. «προδιαγραφή: τουλάχιστον 98%, αποτέλεσμα: 99,2%».
- Υπογραφή ή έγκριση από υπεύθυνο του εργαστηρίου.
Τι σημαίνουν οι πιο συνηθισμένοι έλεγχοι
Καθαρότητα με HPLC
Η υγρή χρωματογραφία υψηλής απόδοσης (HPLC) διαχωρίζει τα συστατικά ενός δείγματος. Το αποτέλεσμα είναι ένα διάγραμμα με «κορυφές». Η μεγάλη κορυφή αντιστοιχεί στην ουσία που μας ενδιαφέρει και οι μικρότερες σε προσμείξεις. Η καθαρότητα εκφράζεται ως ποσοστό: πόσο μεγάλη είναι η κύρια κορυφή σε σχέση με το σύνολο. Ένα σοβαρό πιστοποιητικό συχνά επισυνάπτει και το ίδιο το διάγραμμα, όχι μόνο τον αριθμό.
Ταυτότητα με φασματομετρία μάζας
Η καθαρότητα δεν αρκεί. Ένα δείγμα μπορεί να είναι πολύ καθαρό, αλλά να είναι άλλη ουσία από αυτή που γράφει η ετικέτα. Η φασματομετρία μάζας (MS ή LC-MS) μετρά το μοριακό βάρος και επιβεβαιώνει ότι το μόριο είναι το σωστό.
Βαρέα μέταλλα και μικροβιολογικοί έλεγχοι
Στα συμπληρώματα και στις σκόνες πρωτεΐνης ελέγχονται συχνά μόλυβδος, κάδμιο, υδράργυρος και αρσενικό, καθώς και μικρόβια, μύκητες και ζύμες. Αυτοί οι έλεγχοι αφορούν την ασφάλεια περισσότερο από την ποιότητα. Αν σας ενδιαφέρει το θέμα, διαβάστε και τι έδειξαν οι αναλύσεις για τις τοξίνες στη σκόνη πρωτεΐνης.
Σημάδια που πρέπει να σας κάνουν επιφυλακτικούς
- Το πιστοποιητικό δεν έχει αριθμό παρτίδας, ή ο αριθμός δεν ταιριάζει με τη συσκευασία.
- Το ίδιο έγγραφο εμφανίζεται για όλες τις παρτίδες, χρόνο με τον χρόνο.
- Δεν αναφέρεται εργαστήριο, ή το εργαστήριο δεν βρίσκεται πουθενά στο διαδίκτυο.
- Το αποτέλεσμα είναι στρογγυλό «100%». Στην πράξη, σχεδόν καμία ανάλυση δεν δίνει απόλυτη καθαρότητα.
- Υπάρχει μόνο αριθμός χωρίς μέθοδο, χωρίς προδιαγραφή και χωρίς διάγραμμα.
- Ο πωλητής αρνείται να στείλει το πιστοποιητικό ή να απαντήσει σε ερωτήσεις για αυτό.
Κανένα από αυτά δεν αποδεικνύει μόνο του απάτη, όμως όσο περισσότερα συγκεντρώνονται, τόσο λιγότερο αξίζει να εμπιστευτείτε τον ισχυρισμό.
Πιστοποιητικό δεν σημαίνει έγκριση
Ένα καλό πιστοποιητικό ανάλυσης δείχνει τι περιέχει μια παρτίδα. Δεν δείχνει ότι το προϊόν είναι αποτελεσματικό, ούτε ότι είναι κατάλληλο για εσάς. Τα συμπληρώματα διατροφής που κυκλοφορούν στην Ελλάδα γνωστοποιούνται στον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ), ενώ τα φάρμακα χρειάζονται άδεια κυκλοφορίας και συνταγή όπου απαιτείται. Ένα έγγραφο με πίνακες δεν αντικαθιστά καμία από αυτές τις διαδικασίες.
Το ίδιο ισχύει και για τις ουσίες που πωλούνται ως «μόνο για ερευνητική χρήση», όπως πολλά συνθετικά πεπτίδια. Εκεί το πιστοποιητικό είναι το βασικό εργαλείο του εργαστηρίου για να ξέρει τι χρησιμοποιεί, αλλά οι ουσίες αυτές δεν προορίζονται για ανθρώπινη χρήση. Όσοι εργάζονται σε εργαστήριο και θέλουν περισσότερες τεχνικές λεπτομέρειες μπορούν να διαβάσουν έναν αναλυτικό οδηγό για την καθαρότητα HPLC και τα πιστοποιητικά ανάλυσης, με παραδείγματα χρωματογραφημάτων.
Πρακτικά βήματα πριν αγοράσετε
- Βρείτε τον αριθμό παρτίδας στη συσκευασία ή ζητήστε τον πριν από την αγορά.
- Ζητήστε το πιστοποιητικό της συγκεκριμένης παρτίδας και ελέγξτε ότι ταιριάζει.
- Δείτε ποιο εργαστήριο έκανε την ανάλυση και αν είναι ανεξάρτητο.
- Ελέγξτε αν υπάρχουν μέθοδος, προδιαγραφή και ημερομηνία.
- Αν παίρνετε φάρμακα ή έχετε κάποια πάθηση, συζητήστε το συμπλήρωμα με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας, όπως ισχύει και για τα συμπληρώματα μαγνησίου.
Σύντομες ερωτήσεις
Μπορώ να ζητήσω πιστοποιητικό από οποιονδήποτε πωλητή;
Μπορείτε να το ζητήσετε. Οι σοβαροί παραγωγοί και διανομείς το στέλνουν συνήθως χωρίς δυσκολία, ή το έχουν δημοσιευμένο ανά παρτίδα.
Τι είναι καλύτερο, έλεγχος από τον ίδιο τον παραγωγό ή από ανεξάρτητο εργαστήριο;
Και τα δύο έχουν αξία. Ο ανεξάρτητος έλεγχος όμως δίνει μεγαλύτερη σιγουριά, γιατί το εργαστήριο δεν έχει συμφέρον από το αποτέλεσμα.
Ένα υψηλό ποσοστό καθαρότητας σημαίνει ότι το προϊόν είναι ασφαλές;
Όχι απαραίτητα. Η καθαρότητα δείχνει πόση από την ουσία υπάρχει στο δείγμα. Η ασφάλεια εξαρτάται και από την ίδια την ουσία, τη χρήση της και την υγεία του καθενός.
Αποποίηση ευθύνης: Αυτό το άρθρο έχει αποκλειστικά εκπαιδευτικό και ενημερωτικό χαρακτήρα. Δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας πριν από οποιαδήποτε αλλαγή στη διατροφή, στη λήψη συμπληρωμάτων ή στον τρόπο ζωής σας, ιδιαίτερα εάν λαμβάνετε φάρμακα ή έχετε χρόνιες παθήσεις.